Za Ostrą Bramą, na wzgórzach, w dzielnicy Rossa, znajduje się stary zabytkowy cmentarz. Założony został w końcu
XVIII w. na wzgórzach o powierzchni ponad 6 ha z inicjatywy burmistrza Mullera.
Pierwszy grób zjawił się w 1801 r. Po stu latach w 1903 r. ksiądz Kazimierz Pacynka kupił jeszcze 4 ha. Powstała część
cmentarza nazwana Nową Rossą. W 1920 r. przed murem Starej Rossy powstaje cmentarz wojskowy. W latach 60. władze
radzieckie chciały zlikwidować cmentarz, ale aktywna postawa intelektualistów przekonała władze, że jest to ważny dla miasta cmentarz i został zachowany jako zabytek architektury z zakazem pochówku. Jednakże odstępstwem od reguły są groby rodzinne.
Z inicjatywy śp. Jerzego Walldorfa zaczęto w Warszawie na Powązkach w Dniu Zadusznym zbierać datki na odnawianie
zabytkowych, zniszczonych przez ludzi i czas, pomników . Obecnie w Wilnie działa Społeczny Komitet Opieki nad
Starą Rossą, a w miastach Polski: we Wrocławiu, Poznaniu, Gdańsku i in. – ludzie i organizacje zbierają datki i finansują
odnowę pomników i grobowców. Jako o zabytek dba o Rossę państwo litewskie oraz UNESCO.
Spoczywa tu wiele znanych działaczy i twórców, zarówno litewskich jak i polskich: poeta-romantyk Władysław Syrokomla, hrabia, archeolog Eustachy Tyszkiewicz, rzeżbiarze Antoni Wiwulski i Rapołas Jakimawiczius, kompozytor i malarz w jednej
osobie Konstanty Mikołaj Cziurlionis, dyrekror banku i filantrop Józef Montwiłł, historyk sztuki Jerzy Orda, archiwista filomatów Onufry Pietraszkiewicz, profesor literatury, ojciec Juliusza Słowackiego – Euzebiusz Słowacki, profesor medycyny patologicznej, ojczym
Juliusza Słowackiego – August Becu, twórca niepodległego państwa litewskiego – Jonas Basanaviczius, litewski historyk, pisarz,
więzień Stuthoffu – Balys Sruoga, kompozytor, twórca narodowej opery litewskiej – Kipras Petrauskas i wielu, wielu innych.
Jednak o wiele więcej na Rossie spoczywa Polaków – znanych i szeregowych mieszkańców Wilna.
W kwaterze wojskowej przy murze Starej Rossy spoczywa 164 legionistów, którzy w latach 1919–1920 walczyli o niepodległość Polski. Są groby trzech żołnierzy polskich z września 1939 r. Są groby Akowców, którzy zginęli w Wilnie w 1944 r. wyzwalając
miasto podczas zbrojnej akcji pt.: “Ostra Brama”. Pomiędzy grobami żołnierzy na podwyższeniu, pod czarną wołyńską płytą z granitu spoczywa serce marszałka Polski Józefa Piłsudskiego i Jego Matka.
